Elektrik iç tesisat denetimi nasıl yapılır?

Taslak: yayından önce mühendis onayı gerekir.

Kim yaptırmalı?

İş yerinde kontrolü işveren yaptırır. Dayanak, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’dir. Yönetmelik, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki bütün iş yerlerine uygulanır: fabrika, ofis, mağaza, okul, otel.

Kanun iş yerlerine uygulanır. Ev hizmetleri ile çalışan istihdam etmeden kendi hesabına çalışanlar kapsam dışıdır. Bu yüzden yönetmelik, oturduğunuz dairenin tesisatı için yıllık kontrol şartı getirmez. Yine de eski binada, tadilattan sonra ya da sigorta sık atıyorsa ölçüm yaptırmak sorunu erken gösterir.

Ne sıklıkla yapılır?

İlgili standart ayrı bir süre vermiyorsa yılda bir. Süreler, yönetmeliğin Ek-III’ündeki Tablo-3’te yer alır.

Topraklamalar Yönetmeliği, yer değiştirebilen işletme elemanlarının topraklamasının 6 ayda bir ölçülmesini önerir.

Bu süreler üst sınırdır; risk değerlendirmesi daha sık kontrol isteyebilir.

Yıllık kontrolün dışında iki durumda daha kontrol gerekir:

• Tesisat kurulduktan sonra, ilk kullanımdan önce.
• Önemli bir değişiklikten sonra (ör. güç artırımı, kolon hattı yenilemesi).

Kontrol hangi adımlarla yapılır?

Dört adımda: hazırlık, gözle muayene, ölçümler ve rapor. Ölçüm yöntemleri Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği’nde tanımlıdır. 1 Eylül 2025’ten beri Bakanlığın zorunlu kontrol kriterleri de uygulanır.

1. Hazırlık

   İşveren ile yetkili kişi, kontrolden en geç bir gün önce İSG-KATİP’te sözleşme yapıp onaylar. Tesisat projesi hazır tutulur; kontrol projeye uygunluğa da bakar.

   İşveren + yetkili kişi

2. Gözle muayene

   Genelde tesis enerjisizken, ölçümden önce yapılır. Koruma önlemleri, iletken kesitleri, işaretlemeler ve bağlantılar incelenir.

   Yetkili kişi

3. Ölçümler

   Koruma iletkenlerinin sürekliliği, topraklama direnci ve arıza çevrim empedansı ölçülür. Kaçak akım rölesinin açtığı, beslemenin otomatik kesildiği denenir. Yalıtım direnci periyodik kontrolde değil, ilk kontrolde ölçülür.

   Yetkili kişi

4. Rapor

   Ölçülen değerler sınırlarla karşılaştırılır. Sonuç, tesisatın kullanılıp kullanılamayacağını açıkça yazar.

   Yetkili kişi → işveren

Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu geçerli olmalıdır. Bir hata bulunursa, giderildikten sonra o hatadan etkilenen ölçümler tekrarlanır.

Kontrolden önce ne hazırlanmalı?

Yetkili kişinin istediği ön hazırlığı işveren yapar. Çoğu kontrolde şunlar gerekir:

• Tesisatın güncel projesi. Yoksa önce proje çizdirilir.
• Önceki kontrol raporları. Raporlar tesisat kullanıldığı sürece saklanır.
• Panolara ve topraklama ölçüm noktalarına rahat erişim.
• Kısa bir enerji kesintisi planı. Gözle muayene genelde enerjisiz tesiste yapılır.

Hazırlık eksikse ölçüm yarım kalabilir ve ikinci bir ziyaret gerekebilir. Kesinti saatini üretimin ya da mesainin en sakin anına koymak işi kolaylaştırır.

Rapor neyi içerir?

Ek-III, raporun bölümlerini tek tek sayar. Elektrik iç tesisatı, alçak gerilim topraklama ve yıldırımdan korunma için 1 Eylül 2025’ten beri Bakanlığın zorunlu rapor formatı kullanılır. Özetle:

• İş yeri bilgileri, sözleşme numarası, kontrolün başlangıç ve bitiş saati, bir sonraki kontrol tarihi.
• Kontrol metodu: hangi standart ya da yönetmelik.
• Ölçülen değerler ve test sonuçları.
• Kullanılan ölçüm aletleri ve kalibrasyon bilgileri.
• Tespit edilen kusurlar.
• Sonuç ve kanaat: kullanılabilir ya da kusur giderilene kadar kullanılamaz.
• Kontrolü yapanın adı, mesleği, EKİPNET kayıt numarası ve imzası.

İmzasız ya da İSG-KATİP sözleşmesi olmadan düzenlenen rapor geçersizdir. İşveren raporları ıslak imzalı ya da güvenli elektronik imzalı olarak saklar.

Rapor nasıl sonuçlanır?

Bakanlık formatında her bulgu hafif kusur (*) ya da ağır kusur (**) olarak işaretlenir. Sonuç tek yargıdır: tesisatın kullanımı uygundur ya da uygun değildir.

• Ağır kusur varsa tesis, kusur giderilene kadar kullanılmaz. İşveren bunu görünür bir uyarıyla işaretler. Kusur giderilince ikinci kontrol yapılır, ikinci rapor düzenlenir.
• Hafif kusur, bir sonraki kontrol başlamadan giderilir. Giderilmezse ağır kusur sayılır.

Ağır kusura üç örnek:

• Panonun gövdesiyle kapağı arasında topraklama köprüsü yok.
• Genel kullanım prizlerinde 30 mA kaçak akım rölesi yok.
• Paratonerin topraklama direnci 10 ohm ya da üstünde.

Sık sorulanlar

Kaynaklar

1. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği, RG 25.04.2013/28628
2. İş Ekipmanları Yönetmeliği değişikliği (Ek-III yenilendi), RG 23.12.2025/33116
3. Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği, RG 21.08.2001/24500
4. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, RG 30.06.2012/28339
5. ÇSGB İş Sağlığı ve Güvenliği Genel Müdürlüğü, zorunlu periyodik kontrol kriter ve rapor dokümanları (ZPKK01–03, ZPKR01–03), yürürlük 01.09.2025

Mustafa Caner DemirElektrik-Elektronik Mühendisi, MCD kurucusu